1心ê計謀在tī人，舌ê應答是tùi耶和華。Sim ê kè-bô͘ chāi-tī lâng, Chi̍h ê ìn-tap sī tùi Iâ-hô-hoa.

2人一切ê所行家己看做清氣，獨獨耶和華測度人ê心。Lâng it-chhè ê só͘ kiâⁿ ka-kī khòaⁿ-chòe chheng-khì, To̍k-to̍k Iâ-hô-hoa chhek-to̍k lâng ê sim.

3你所做ê lóng tio̍h交託耶和華；你所計謀ê就會穩當。Lí só͘-chòe ê lóng tio̍h kau-thok Iâ-hô-hoa; Lí só͘ kè-bô͘ ê chiū ōe ún-tàng.

4耶和華所造-ê lóng合伊ê路用；連pháiⁿ人也合tī災厄ê日。Iâ-hô-hoa só͘ chō-ê lóng ha̍p i ê lō͘-ēng; Liân pháiⁿ-lâng iā ha̍p tī chai-ē ê ji̍t.

5見若心驕傲-ê是耶和華所厭惡，雖然手khan手也bōe免受刑罰。Kìⁿ-nā sim kiau-ngō͘-ê sī Iâ-hô-hoa só͘ iàm-ò͘ⁿ, Sui-jiân chhiú khan chhiú iā bōe bián siū hêng-hoa̍t.

6Tùi憐憫kap誠實，罪過得tio̍h贖回；Tùi敬畏耶和華就離開pháiⁿ-tāi。Tùi lîn-bín kap sêng-si̍t, chōe-kòa tit-tio̍h sio̍k-hôe; Tùi kèng-ùi Iâ-hô-hoa chiū lī-khui pháiⁿ-tāi.

7人ê所行若hō͘耶和華歡喜，連伊ê對敵耶和華也hō͘ in kap伊和。Lâng ê só͘-kiâⁿ nā hō͘ Iâ-hô-hoa hoaⁿ-hí, Liân i ê tùi-te̍k Iâ-hô-hoa iā hō͘ in kap i hô.

8Chōe-chōe錢也無義，m̄值tio̍h少少錢koh有公義。Chōe-chōe chîⁿ iā put-gī, M̄-ta̍t-tio̍h chió-chió chîⁿ koh ū kong-gī.

9人ê心計畫伊ê路，獨獨耶和華定tio̍h伊ê腳步。Lâng ê sim kè-e̍k i ê lō͘, To̍k-to̍k Iâ-hô-hoa tiāⁿ-tio̍h i ê kha-pō͘.

10王ê嘴內有神ê話，審判ê時伊ê嘴就無chha-chhok。Ông ê chhùi-lāi ū sîn ê ōe, Sím-phòaⁿ ê sî i ê chhùi chiū bô chha-chhok.

11公道ê天秤kap秤，lóng屬耶和華，袋á內一切ê鉈子lóng是伊所定tio̍h。Kong-tō ê thian-phêng kap chhìn, lóng sio̍k Iâ-hô-hoa, Tē-á-lāi it-chhè ê tô-chí lóng sī I só͘ tiāⁿ-tio̍h.

12做pháiⁿ是王所厭惡，因為座位是tùi公義來堅固。Chòe-pháiⁿ sī ông só͘ iàm-ò͘ⁿ, In-ūi chō-ūi sī tùi kong-gī lâi kian-kò͘.

13公義ê嘴唇是王所歡喜，講話正直ê是王所疼。Kong-gī ê chhùi-tûn sī ông só͘ hoaⁿ-hí, Kóng-ōe chèng-ti̍t-ê sī ông só͘ thiàⁿ.

14王ê大受氣親像hō͘人死ê使者，獨獨智慧ê人會hō͘伊soah。Ông ê tōa siū-khì chhin-chhiūⁿ hō͘ lâng sí ê sù-chiá, To̍k-to̍k tì-hūi ê lâng ōe hō͘ i soah.

15王ê面色ê光hō͘人有活命，王ê恩典親像春雨ê雲。Ông ê bīn-sek ê kng hō͘ lâng ū oa̍h-miā, Ông ê un-tián chhin-chhiūⁿ chhun-hō͘ ê hûn.

16得tio̍h智慧比得tio̍h金加jōa好；揀tio̍h聰明比得tio̍h銀iáu khah好。Tit-tio̍h tì-hūi pí tit-tio̍h kim ke jōa-hó; Kéng-tio̍h chhang-miâ pí tit-tio̍h gûn iáu khah-hó.

17正直ê人ê大路是離開pháiⁿ；謹慎守伊ê路ê，是保全伊ê性命。Chèng-ti̍t ê lâng ê tōa-lō͘ sī lī-khui pháiⁿ; Kín-sīn siú i ê lō͘ ê, sī pó-choân i ê sìⁿ-miā.

18驕傲是失敗ê事先；自高ê心就是跋倒ê事先。Kiau-ngō͘ sī sit-pāi ê tāi-seng; Chū-ko ê sim chiū-sī poa̍h-tó ê tāi-seng.

19心謙卑kap sòng-hiong人相kap tòa，贏過kap驕傲ê人相kap分所搶ê物。Sim khiam-pi kap sòng-hiong lâng saⁿ-kap tòa, Iâⁿ-kè kap kiau-ngō͘ ê lâng saⁿ-kap pun só͘ chhiúⁿ ê mi̍h.

20致意tī道理-ê beh得tio̍h利益，óa靠耶和華ê有福氣。Tì-ì tī tō-lí--ê beh tit-tio̍h lī-ek, Óa-khò Iâ-hô-hoa ê ū hok-khì.

21心智慧-ê稱做通達；好口才ōe加添人ê學問。Sim tì-hūi-ê chheng-chòe thong-ta̍t; Hó kháu-châi ōe ke-thiⁿ lâng ê ha̍k-būn.

22人有明理就有活命ê水泉；戇人ê責罰就是伊ê戇。Lâng ū bêng-lí chiū ū oa̍h-miā ê chúi-chôaⁿ; Gōng-lâng ê chek-hoa̍t chiū-sī i ê gōng.

23智慧ê人ê心教示伊ê嘴；Koh kā伊ê嘴唇加添學問。Tì-hūi ê lâng ê sim kà-sī i ê chhùi; Koh kā i ê chhùi-tûn ke-thiⁿ ha̍k-būn.

24婉轉ê話親像蜜房；心知甜hō͘骨爽快。Oán-choán ê ōe chhin-chhiūⁿ bi̍t-pô͘; Sim chai tiⁿ hō͘ kut sóng-khoài.

25有一條路人看做正直；到尾成做死無ê路。Ū chi̍t tiâu lō͘ lâng khòaⁿ-chòe chèng-ti̍t; Kàu-bé chiâⁿ-chòe sí-bô ê lō͘.

26腹肚iau是勉勵做工ê人做工；因為伊ê口腹逼伊。Pak-tó͘ iau sī bián-lē chòe-kang ê lâng chòe-kang; In-ūi i ê khó͘-hok pek i.

27無路用ê人圖謀損害；伊ê嘴唇親像有火teh燒。Bô lō͘-ēng ê lâng tô͘-bô͘ sún-hāi; I ê chhùi-tûn chhin-chhiūⁿ ū hé teh sio.

28乖僻ê人四界起相爭，學話ê人hō͘親密ê朋友冷淡。Koāi-phiah ê lâng sì-kòe khí saⁿ-chiⁿ, O̍h-ōe ê lâng hō͘ chhin-bi̍t ê pêng-iú léng-tām.

29強暴ê人引誘厝邊，chhōa伊行m̄好ê路。Kiông-pō ê lâng ín-iú chhù-piⁿ, Chhōa i kiâⁿ m̄-hó ê lō͘.

30Ba̍k-就放-khoeh teh圖謀乖僻，嘴唇合óa來成hit-ê pháiⁿ事。Ba̍k-chiu pàng-khoeh teh tô͘-bô͘ koāi-phiah, Chhùi-tûn ha̍p-óa lâi chiâⁿ hit ê pháiⁿ-sū.

31白頭毛是súi ê冕旒，Tī義ê路能chhē-tio̍h。Pe̍h-thâu-mn̂g sī súi ê bián-liû, Tī gī ê lō͘ ōe chhē-tio̍h.

32無快快受氣贏過勇士，管轄家己ê心ê贏過取tio̍h城ê。Bô khoài-khoài siū-khì iâⁿ-kè ióng-sū, Koán-hat ka-kī ê sim-ê iâⁿ-kè chhú-tio̍h siâⁿ ê.

33Liam-khau在tī人，定tio̍h tāi-chì lóng tùi耶和華。Liam-khau chāi-tī lâng, Tiāⁿ-tio̍h tāi-chì lóng tùi Iâ-hô-hoa.

1筵席滿-厝也有相爭，m̄值tio̍h一塊-á餅-koaⁿ koh有安靜。Iân-sia̍h móa-chhù iā ū saⁿ-chiⁿ, M̄-ta̍t-tio̍h chi̍t-tè-á piáⁿ-koaⁿ koh ū an-chēng.

2奴僕gâu辦tāi-chì beh管轄卸敗ê kiáⁿ；Koh tī兄弟ê中間相kap分家伙。Lô͘-po̍k gâu pān tāi-chì beh koán-hat sià-pāi ê kiáⁿ; Koh tī hiaⁿ-tī ê tiong-kan saⁿ-kap pun ke-hé.

3Khe-á是beh鍛鍊銀，爐是beh鍛鍊金；獨獨耶和華鍛鍊人ê心。Khe-á sī beh thoàn-liān gûn, lô͘ sī beh thoàn-liān kim; To̍k-to̍k Iâ-hô-hoa thoàn-liān lâng ê sim.

4行pháiⁿ-ê留心聽奸詐ê話，講白賊ê注意聽邪惡ê言語。Kiâⁿ-pháiⁿ-ê liû-sim thiaⁿ kan-chà ê ōe, Kóng pe̍h-chha̍t-ê chù-ì thiaⁿ siâ-ok ê giân-gú.

5恥笑sòng-hiong人-ê是凌辱創造伊ê主；歡喜人tú-tio̍h災厄 ê bōe免得受刑罰。Thí-chhiò sòng-hiong lâng-ê sī lêng-jio̍k chhòng-chō i ê Chú; Hoaⁿ-hí lâng tú-tio̍h chai-ē ê bōe bián-tit siū hêng-hoa̍t.

6kiáⁿ孫是老人ê冕旒，老父是kiáⁿ兒ê榮光。Kiáⁿ-sun sī lāu-lâng ê bián-liû, Lāu-pē sī kiáⁿ-jî ê êng-kng.

7戇人講大話是無合，何況有道德ê人講白賊ah。Gōng-lâng kóng tōa-ōe sī bô ha̍p, Hô-hòng ū tō-tek ê lâng kóng pe̍h-chha̍t ah.

8pò͘賂ê物tī受tio̍h ê人看做寶石，無論ǹg toh落一方面lóng興通。Pò͘-lō͘ ê mi̍h tī siū-tio̍h ê lâng khòaⁿ-chòe pó-chio̍h, Bô-lūn ǹg toh-lo̍h chi̍t hong-bīn lóng heng-thong.

9遮掩人ê過失ê是憶tio̍h仁愛，Tāi-chì ta̍uh-ta̍uh念ê，hō͘親密ê朋友冷淡。Jia-iám lâng ê kè-sit-ê sī it-tio̍h jîn-ài, Tāi-chì ta̍uh-ta̍uh liām ê, hō͘ chhin-bi̍t ê pêng-iú léng-tām.

10明理ê人一下受責備就入伊ê心，贏過phah戇人一百下。Bêng-lí ê lâng chi̍t-ē siū chek-pī chiū ji̍p i ê sim, Iâⁿ-kè phah gōng-lâng chi̍t-pah-ē.

11Pháiⁿ人專務反叛，所以beh差殘忍ê使者去攻擊伊。Pháiⁿ-lâng choan-bū hoán-poān, Só͘-í beh chhe chân-jím ê sù-chiá khì kong-kek i.

12寧可tú-tio̍h失落kiáⁿ ê熊母，M̄-thang tú-tio̍h戇人ê愚圖惡。Lêng-khó͘ tú-tio̍h sit-lo̍h kiáⁿ ê hîm-bú, M̄-thang tú-tio̍h gōng-lâng ê gû-tû ok.

13用pháiⁿ報好ê，災厄無離開伊ê家。Ēng pháiⁿ pò hó ê, Chai-ē bô lī-khui i ê ke.

14相爭ê起頭親像水破隙；所以tī到鬧ê事先tio̍h hō͘冤家soah。Saⁿ-chiⁿ ê khí-thâu chhin-chhiūⁿ chúi phòa-khiah; Só͘-í tī kàu-nāu ê tāi-seng tio̍h hō͘ oan-ke soah.

15擬定pháiⁿ人做義，定義人做有罪ê，Chit兩項lóng是耶和華所厭惡。Gí-tiāⁿ pháiⁿ lâng chòe-gī, tēng gī-lâng chòe ū-chōe ê, Chí(**Chit) nn̄g hāng lóng sī Iâ-hô-hoa só͘ iàm-ò͘ⁿ.

16戇人既然無明理，啥事有錢the̍h tī手裡買智慧？Gōng-lâng kì-jiân bô bêng-lí, Siáⁿ-sū ū chîⁿ the̍h tī chhiú--nih bóe tì-hūi?

17朋友時常相親愛，兄弟ê出世為tio̍h救患難。Pêng-iú sî-siông saⁿ chhin-ài, Hiaⁿ-tī ê chhut-sì ūi-tio̍h kiù hoān-lān.

18Tī厝邊ê面前答應做保認，hit號人就是戇人。Tī chhù-piⁿ ê bīn-chêng tah-èng chòe pó-jīn, Hit-hō lâng chiū-sī gōng-lâng.

19Ài相爭ê人是ài犯罪；門-hō͘ chhòng高ê人是家己取敗壞。Ài saⁿ-chiⁿ ê lâng sī ài hoān-chōe; Mn̂g-hō͘ chhòng koâiⁿ ê lâng sī ka-kī chhú pāi-hoāi.

20心乖僻ê無thang chhē-tio̍h福氣；舌péng來péng去ê陷落tī患難。Sim koāi-phiah--ê bô thang chhē--tio̍h hok-khì; Chi̍h péng-lâi péng-khì-ê hām-lo̍h tī hoān-lān.

21生戇kiáⁿ是家己ê憂悶，戇人ê父lóng無thang歡喜。Siⁿ gōng-kiáⁿ sī ka-kī ê iu-būn, Gōng-lâng ê pē lóng bô thang hoaⁿ-hí.

22歡喜ê心是好藥，憂傷ê心神hō͘骨枯焦。Hoaⁿ-hí ê sim sī hó-io̍h, Iu-siong ê sim-sîn hō͘ kut ko͘-tâ.

23pháiⁿ人暗靜受pò͘賂，Beh hō͘案件péng-lìn-tńg。Pháiⁿ-lâng àm-chīⁿ siū pò͘-lō͘, Beh hō͘ àn-kiāⁿ péng-lìn-tńg.

24智慧是tī明理ê人ê面前，戇人ê目睭看tī地ê極頭。Tì-hūi sī tī bêng-lí ê lâng ê bīn-chêng, Gōng-lâng ê ba̍k-chiu khòaⁿ tī tōe ê ke̍k-thâu.

25愚戇ê kiáⁿ hō͘老父煩惱，Hō͘老母憂苦。Gû-gōng ê kiáⁿ hō͘ lāu-pē hoân-ló, Hō͘ lāu-bú iu-khó͘.

26刑罰義ê人是m̄好，Phah秉公ê官府也是án-ni。Hêng-hoa̍t gī ê lâng sī m̄-hó, Phah péng-kong ê koaⁿ-hú iā-sī án-ni.

27言語少-ê有知識，性情hāi-在-ê有聰明。Giân-gú chió-ê ū tì-sek, Sèng-chêng hāi-chāi-ê ū chhang-miâ.

28戇ê人若靜靜也算做智慧；嘴-密-ê也算做聰明。Gōng ê lâng nā chēng-chēng iā sǹg chòe tì-hūi; Chhùi-ba̍t-ê iā sǹg-chòe chhang-miâ.

1家己分別ê是求伊所意愛，Koh痛恨一切真ê智慧。Ka-kī hun-piat-ê sī kiû i só͘ ì-ài, Koh thòng-hūn it-chhè chin ê tì-hūi.

2戇人無歡喜明理，獨獨ài顯明伊ê心意。Gōng-lâng bô hoaⁿ-hí bêng-lí, To̍k-to̍k ài hián-bêng i ê sim-ì.

3pháiⁿ人來，藐視也tè伊來；見笑到，凌辱kap伊到。Pháiⁿ-lâng lâi, biáu-sī iā tè i lâi; Kiàn-siàu kàu, lêng-jio̍k kap i kàu.

4人嘴內ê話親像深ê水，智慧ê水泉親像teh流ê溪水。Lâng chhùi-lāi ê ōe chhin-chhiūⁿ chhim ê chúi, Tì-hūi ê chúi-chôaⁿ chhin-chhiūⁿ teh lâu ê khoe-chúi.

5體貼pháiⁿ人ê情面，判斷來冤枉義人，lóng是m̄好。Thé-thiap pháiⁿ-lâng ê chêng-biān, Phòaⁿ-toàn lâi oan-óng gī-lâng, lóng sī m̄-hó.

6戇人開嘴就起冤家，伊ê嘴是叫人phah。Gōng-lâng khui-chhùi chiū khí oan-ke, I ê chhùi sī kiò lâng phah.

7戇人ê嘴是伊ê敗無，伊ê嘴唇是伊ê靈魂ê羅網。Gōng-lâng ê chhùi sī i ê pāi-bô, I ê chhùi-tûn sī i ê lêng-hûn ê lô-bāng.

8學-ōe ê人ê言語親像好食ê物，深入人ê腹內。O̍h-ōe ê lâng ê giân-gú chhin-chhiūⁿ hó-chia̍h ê mi̍h, Chhim ji̍p lâng ê pak-lāi.

9做工sǹg-hēng ê，Kap殘害ê做兄弟。Chòe-kang sǹg-hēng ê, Kap chân-hāi-ê chòe hiaⁿ-tī.

10耶和華ê名是堅固ê台，義ê人走入-去，就得tio̍h安穩。Iâ-hô-hoa ê miâ sī kian-kò͘ ê tâi, Gī ê lâng cháu--ji̍p-khì, chiū tit-tio̍h an-ún.

11好額人ê財物是伊堅固ê城，照伊phah算是親像高ê牆。Hó-gia̍h lâng ê châi-bu̍t sī i kian-kò͘ ê siâⁿ, Chiàu i phah-sǹg sī chhin-chhiūⁿ koâiⁿ ê chhiûⁿ.

12敗壞ê事先人ê心是驕傲，尊貴ê頭前是謙卑。Pāi-hoāi ê tāi-seng lâng ê sim sī kiau-ngō͘, Chun-kùi ê thâu-chêng sī khiam-pi.

13Bē聽ê事先就應，就是伊ê戇kap凌辱。Bē thiaⁿ ê tāi-seng chiū ìn, Chiū-sī i ê gōng kap lêng-jio̍k.

14人ê心神ōe忍受伊ê病痛；心神受傷，是誰 ōe當得起ah？Lâng ê sim-sîn ōe jím-siū i ê pīⁿ-thiàⁿ; Sim-sîn siū-siong, chī-chūi ōe tng-tit-khí ah?

15聰明ê人ê心得tio̍h知bat，智慧人ê耳孔求知bat。Chhong-bêng ê lâng ê sim tit-tio̍h chai-bat, Tì-hūi lâng ê hī-khang kiû chai-bat.

16禮物是替人開路，chhōa伊到大人ê面前。Lé-mi̍h sī thòe lâng khui lō͘, Chhōa i kàu tāi-jîn ê bīn-chêng.

17事先辯論ê親像有義理，獨獨厝邊來就查察伊。Tāi-seng piān-lūn-ê chhin-chhiūⁿ ū gī-lí, To̍k-to̍k chhù-piⁿ lâi chiū cha-chhat i.

18抽籤ōe hō͘冤家soah，也會排解tī有勢力ê人ê中間。Thiu-chhiam ōe hō͘ oan-ke soah, Iā ōe pâi-kái tī ū sè-le̍k ê lâng ê tiong-kan.

19受刻虧ê兄弟beh得tio̍h伊koh和，比取堅固ê城khah-oh；chit號ê相爭親像營寨ê門栱。Siū khek-khui ê hiaⁿ-tī beh tit-tio̍h i koh hô, pí chhú kian-kò͘ ê siâⁿ khah-oh; Chit-hō ê saⁿ-chiⁿ chhin-chhiūⁿ iâⁿ-chē ê mn̂g-kông.

20人講話ê效果ōe hō͘伊ê腹肚充滿，伊ê嘴唇所出ê，beh hō͘伊飽足。Lâng kóng-ōe ê hāu-kó ōe hō͘ i ê pak-tó͘ chhiong-móa, I ê chhùi-tûn só͘ chhut ê, beh hō͘ i pá-chiok.

21生死ê權在tī嘴舌；疼-伊ê beh食伊ê果子。Siⁿ-sí ê koân chāi-tī chhùi-chi̍h; Thiàⁿ-i--ê beh chia̍h i ê ké-chí.

22得tio̍h bó͘ ê就是得tio̍h福氣，也是得tio̍h耶和華ê恩惠。Tit-tio̍h bó͘ ê chiū-sī tit-tio̍h hok-khì, Iā sī tit-tio̍h Iâ-hô-hoa ê un-hūi.

23Sòng-hiong人懇切來求，好額人pháiⁿ聲sàu來應。Sòng-hiong lâng khún-chhiat lâi kiû, Hó-gia̍h lâng pháiⁿ siaⁿ-sàu lâi ìn.

24Chōe-chōe朋友ê，家己取敗無，有一個知己ê比兄弟khah親。Chōe-chōe pêng-iú ê, ka-kī chhú pāi-bô, Ū chi̍t ê ti-kí-ê pí hiaⁿ-tī khah chhin.