箴言 第 8 章
1智慧kiám無teh叫?聰明kiám無出聲?Tì-hūi kiám bô teh kiò? Chhang-miâ kiám bô chhut-siaⁿ?
2伊tī路邊高地ê頂面,Tī十字路口teh khiā。I tī lō͘-piⁿ koâiⁿ-tōe ê téng-bīn, Tī si̍p-jī-lō͘-kháu teh khiā.
3Tī城門邊,tī城門口,Tī城出入ê所在,大聲叫講,Tī siâⁿ-mn̂g piⁿ, tī siâⁿ-mn̂g kháu, Tī siâⁿ chhut-ji̍p ê só͘-chāi, tōa-siaⁿ kiò kóng,
4眾人ah,我叫lín,我ǹg世間人出聲。Chèng-lâng ah, góa kiò lín, Góa ǹg sè-kan lâng chhut-siaⁿ.
5講,戇直ê人ah,lín tio̍h ōe曉得通達ê你;愚戇ê人ah,lín心內tio̍h明白。Kóng, Gōng-ti̍t ê lâng ah, lín tio̍h ōe hiáu-tit thong-ta̍t ê lí; Gû-gōng ê lâng ah, lín sim-lāi tio̍h bêng-pe̍k.
6Lín tio̍h聽,因為我beh講極好ê事;我beh開嘴論正直ê事。Lín tio̍h thiaⁿ, in-ūi góa beh kóng ke̍k-hó ê sū; Góa beh khui-chhùi lūn chèng-ti̍t ê sū.
7我ê嘴beh講出真實;我ê嘴唇怨恨pháiⁿ-tāi。Góa ê chhùi beh kóng-chhut chin-si̍t; Góa ê chhùi-tûn oàn-hūn pháiⁿ-tāi.
8我所講ê話,lóng是公義;其中無彎曲乖謬。Góa só͘ kóng ê ōe, lóng sī kong-gī; Kî-tiong bô oan-khiau koāi-biū.
9這ōe明理ê人lóng ōe會曉得,得tio̍h知識ê人lóng掠做正直。Che ōe bêng-lí ê lâng lóng ōe hiáu-tit, Tit-tio̍h tì-sek ê lâng lóng lia̍h-chòe chèng-ti̍t.
10Lín tio̍h承受我ê教示,khah好得tio̍h白銀;得tio̍h知識,khah好得tio̍h黃金。Lín tio̍h sêng-siū góa ê kà-sī, khah-hó tit-tio̍h pe̍h-gûn; Tit-tio̍h tì-sek, khah-hó tit-tio̍h n̂g-kim.
11因為智慧比紅寶石khah好;一切所欣慕ê,lóng bōe kap伊比得。In-ūi tì-hūi pí âng-pó-chio̍h khah-hó; It-chhè só͘ him-bō͘--ê, lóng bōe kap i pí-tit.
12我智慧用通達做khiā起ê所在;Koh chhē-tio̍h知識kap計畫。Góa tì-hūi ēng thong-ta̍t chòe khiā-khí ê só͘-chāi; Koh chhē-tio̍h tì-sek kap kè-e̍k.
13敬畏耶和華在tī怨恨pháiⁿ-tāi;hit號驕傲,lām-sám,kap pháiⁿ路,以及乖謬ê嘴,lóng是我所怨恨。Kèng-ùi Iâ-hô-hoa chāi-tī oàn-hūn pháiⁿ-tāi; Hit-hō kiau-ngō͘, lām-sám, kap pháiⁿ-lō͘, Í-ki̍p koāi-biū ê chhùi, lóng sī góa só͘ oàn-hūn.
14我有計畫kap真ê知識;我就是聰明,我有能力。Góa ū kè-e̍k kap chin ê tì-sek; Góa chiū-sī chhang-miâ, góa ū lêng-le̍k.
15帝王tùi我來坐位;人君tùi我定tio̍h公平ê法。Tè-ông tùi góa lâi chē-ūi; Jîn-kun tùi góa tiāⁿ-tio̍h kong-pêng ê hoat.
16王親kap貴族,世上一切ê審判司,lóng是tùi我來掌權。Ông-chhin kap kùi-cho̍k, sè-chiūⁿ it-chhè ê sím-phòaⁿ-si, Lóng sī tùi góa lâi chiáng-koân.
17疼我ê,我也疼伊;懇切chhē我ê,beh chhē-tio̍h。Thiàⁿ góa--ê, góa iā thiàⁿ i; Khún-chhiat chhē góa--ê, beh chhē-tio̍h.
18好額尊貴在tī我,久長ê富有kap公義也在tī我。Hó-gia̍h chun-kùi chāi-tī góa, Kú-tn̂g ê pù-ū kap kong-gī iā chāi-tī góa.
19我ê果子khah好黃金,贏過好金;我ê出色贏過紋銀。Góa ê ké-chí khah-hó n̂g-kim, iâⁿ-kè hó-kim; Góa ê chhut-sek iâⁿ-kè bûn-gûn.
20我行tī公義ê路;行tī公平chiah-ê路中。Góa kiâⁿ tī kong-gī ê lō͘; Kiâⁿ tī kong-pêng chiah ê lō͘-tiong.
21Hō͘疼我ê人承受貨財;也充滿in ê府庫。Hō͘ thiàⁿ góa ê lâng sêng-siū hè-châi; Iā chhiong-móa in ê hú-khò͘.
22Tī耶和華造化ê起頭,Tī極起頭創造ê事先,我是I所有。Tī Iâ-hô-hoa chō-hòa ê khí-thâu, Tī ke̍k khí-thâu chhòng-chō ê tāi-seng, góa sī I só͘ ū.
23Tùi永遠,tùi極起頭,未有世界ê事先,我已經受設立。Tùi éng-oán, tùi ke̍k khí-thâu, Bē ū sè-kài ê tāi-seng, góa í-keng siū siat-li̍p.
24未有深淵,未有chōe-chōe水ê水泉,已經生我。Bē ū chhim-ian, bē ū chōe-chōe chúi ê chúi-chôaⁿ, Í-keng siⁿ góa.
25大山未定tio̍h,小山未有ê事先,已經生我。Tōa-soaⁿ bē tiāⁿ-tio̍h, sió-soaⁿ bē ū ê tāi-seng, Í-keng siⁿ góa.
26耶和華iáu未創造大地kap田野,以及地上土粉ê原質。Iâ-hô-hoa iáu-bē chhòng-chō tōa-tōe kap chhân-iá, Í-ki̍p tōe-chiūⁿ thô͘-hún ê goân-chit.
27祂建立chiah-ê天;設圓環tī深淵ê頂面;I kiàn-li̍p chiah ê thiⁿ; Siat îⁿ-khoân tī chhim-ian ê téng-bīn;
28頂面安置穹蒼;堅固深淵ê水泉;Téng-bīn an-tì kiong-chhong; Kian-kò͘ chhim-ian ê chúi-chôaⁿ;
29Kā海定tio̍h界限;Hō͘水無pôaⁿ過伊ê命令;定tio̍h大地ê根基,我kap伊tī-teh。Kā hái tiāⁿ-tio̍h kài-hān; Hō͘ chúi bô pôaⁿ-kè I ê bēng-lēng; Tiāⁿ-tio̍h tōa-tōe ê kun-ki, góa kap I tī-teh.
30hit時我tī-hia做師傅-頭;日日hō͘伊歡喜,常常tī伊面前快樂;Hit-sî góa tī-hia chòe sai-hū-thâu; Ji̍t-ji̍t hō͘ I hoaⁿ-hí, Siông-siông tī I bīn-chêng khoài-lo̍k;
31Tī thang khiā起ê地快樂;也kap世間人相kap歡喜。Tī thang khiā-khí ê tōe khoài-lo̍k; Iā kap sè-kan lâng saⁿ-kap hoaⁿ-hí.
32Lín chiah-ê kiáⁿ,taⁿ tio̍h聽thàn我;因為執守我ê道路ê,就有福氣。Lín chiah ê kiáⁿ, taⁿ tio̍h thiaⁿ-thàn góa; In-ūi chip-siú góa ê tō-lō͘--ê, chiū ū hok-khì.
33Tio̍h聽教示,就得tio̍h智慧,M̄-thang棄絕i。Tio̍h thiaⁿ kà-sī, chiū tit-tio̍h tì-hūi, M̄-thang khì-choa̍t i.
34聽thàn我,日日tī我ê門口teh等,Tī我ê門khiā-邊thèng候ê,hit號人有福氣。Thiaⁿ-thàn góa, ji̍t-ji̍t tī góa ê mn̂g-kháu teh tán, Tī góa ê mn̂g-khiā-piⁿ thèng-hāu ê, Hit-hō lâng ū hok-khì.
35因為chhē-tio̍h我ê,就chhē-tio̍h活命;也beh tùi耶和華得tio̍h恩惠。In-ūi chhē-tio̍h góa--ê, chiū chhē-tio̍h oa̍h-miā; Iā beh tùi Iâ-hô-hoa tit-tio̍h un-hūi.
36得罪我ê,是hāi家己ê性命;怨恨我ê,lóng是家己取死。Tek-chōe góa--ê, sī hāi ka-kī ê sìⁿ-miā; Oàn-hūn góa--ê, lóng sī ka-kī chhú sí.
箴言 第 9 章
1智慧有起伊ê厝,有phah伊七支柱。Tì-hūi ū khí i ê chhù, Ū phah i chhit ki thiāu.
2有thâi伊ê cheng-siⁿ,有調和伊ê酒,有辦伊ê筵桌。Ū thâi i ê cheng-siⁿ, ū tiau-hô i ê chiú, Ū pān i ê iân-toh.
3差伊ê女婢出去,家己tī城內極高ê所在teh叫。Chhe i ê lú-pī chhut-khì, ka-kī tī siâⁿ-lāi ke̍k-koâiⁿ ê só͘-chāi teh kiò.
4講,見若戇直ê人,tio̍h oat來chia;Koh kā無知ê人講,Kóng, Kìⁿ-nā gōng-ti̍t ê lâng, tio̍h oat lâi chia; Koh kā bû-ti ê lâng kóng,
5Lín來,食我ê餅,Lim我調和ê酒。Lín lâi, chia̍h góa ê piáⁿ, Lim góa tiau-hô ê chiú.
6lín去-sak愚戇,就得tio̍h活,也tio̍h行光明ê路。Lín khì-sak gû-gōng, chiū tit-tio̍h oa̍h, Iā tio̍h kiâⁿ kng-bêng ê lō͘.
7歸正侮慢ê人,家己招凌辱,責備pháiⁿ人ê,家己取見笑。Kui-chèng bú-bān ê lâng, ka-kī chio lêng-jio̍k, Chek-pī pháiⁿ-lâng--ê, ka-kī chhú kiàn-siàu.
8M̄-thang責備侮慢ê人,驚了伊怨恨你;Tio̍h責備智慧ê人,伊beh疼你。M̄-thang chek-pī bú-bān ê lâng, kiaⁿ-liáu i oàn-hūn lí; Tio̍h chek-pī tì-hūi ê lâng, i beh thiàⁿ lí.
9教示智慧ê人,伊就益發有智慧,指示義人,伊就加添學問。Kà-sī tì-hūi ê lâng, i chiū it-hoat ū tì-hūi, Chí-sī gī-lâng, i chiū ke-thiⁿ ha̍k-būn.
10敬畏耶和華是智慧ê根本,Bat hit位聖ê,就是聰明。Kèng-ùi Iâ-hô-hoa sī tì-hūi ê kun-pún, Bat hit-ūi Sèng-ê, chiū-sī chhang-miâ.
11因為tùi我,你ê日子beh khah-chōe,你ê年歲也ná beh加添。In-ūi tùi góa, lí ê ji̍t-chí beh khah-chōe, Lí ê nî-hè iā ná beh ke-thiⁿ.
12你若做智慧,就是為tio̍h本身做智慧;你若侮慢,就beh家己擔當。Lí nā chòe tì-hūi, chiū-sī ūi-tio̍h pún-sin chòe tì-hūi; Lí nā bú-bān, chiū beh ka-kī tam-tng.
13愚戇ê婦人人gâu嚷;伊是戇直,m̄-bat半項。Gû-gōng ê hū-jîn-lâng gâu jióng; I sī gōng-ti̍t, m̄-bat pòaⁿ-hāng.
14伊坐tī伊家己ê門口,坐tī城內高地ê座位。I chē tī i ka-kī ê mn̂g-kháu, Chē tī siâⁿ-lāi koâiⁿ-tōe ê chō-ūi.
15Ài叫過路ê人,就是直直行in ê路ê人,Ài kiò kè-lō͘ ê lâng, Chiū-sī ti̍t-ti̍t kiâⁿ in ê lō͘ ê lâng,
16講,見若戇直ê人tio̍h oat來chia;Koh kā無知ê人講,Kóng, Kìⁿ-nā gōng-ti̍t ê lâng tio̍h oat lâi chia; Koh kā bû-ti ê lâng kóng,
17偷iúⁿ來ê水是甜ê;偷食ê餅是有滋味ê。Thau-iúⁿ-lâi ê chúi sī tiⁿ--ê; Thau-chia̍h ê piáⁿ sī ū chu-bī-ê.
18總是hit號人m̄知tī伊hia-ê是陰魂;伊ê人客tī陰府深ê所在。Chóng-sī hit-hō lâng m̄-chai tī i hia--ê sī im-hûn; I ê lâng-kheh tī im-hú chhim ê só͘-chāi.
箴言 第 10 章
1所羅門ê箴言。智慧ê kiáⁿ hō͘老父歡喜;愚戇ê kiáⁿ hō͘老母憂悶。Só͘-lô-bûn ê chim-giân. Tì-hūi ê kiáⁿ hō͘ lāu-pē hoaⁿ-hí; Gû-gōng ê kiáⁿ hō͘ lāu-bú iu-būn.
2不義ê錢lóng無利益;只有公義能救人脫離死無。Put-gī ê chîⁿ lóng bô lī-ek; Chí-ū kong-gī ōe kiù lâng thoat-lī sí-bô.
3耶和華無hō͘義人tú-tio̍h iau餓;pháiⁿ人所欣慕ê,伊無hō͘伊成。Iâ-hô-hoa bô hō͘ gī-lâng tú-tio̍h iau-gō; Pháiⁿ-lâng só͘ him-bō͘-ê, I bô hō͘ i chiâⁿ.
4手pîn-tōaⁿ-ê,beh tú-tio̍h sòng-hiong;手kut-力-ê,beh得tio̍h好額。Chhiú pîn-tōaⁿ-ê, beh tú-tio̍h sòng-hiong; Chhiú kut-la̍t-ê, beh tit-tio̍h hó-gia̍h.
5夏天積聚ê,是智慧ê kiáⁿ;收割ê時ài睏ê,是卸敗ê kiáⁿ。Hē-thiⁿ chek-chū-ê, sī tì-hūi ê kiáⁿ; Siu-koah ê sî ài-khùn--ê, sī sià-pāi ê kiáⁿ.
6福氣臨到義人ê頭殼;強暴遮掩pháiⁿ人ê嘴。Hok-khì lîm-kàu gī-lâng ê thâu-khak; Kiông-pō jia-iám pháiⁿ-lâng ê chhùi.
7義人ê記念受o-ló;pháiⁿ人ê名的確臭。Gī-lâng ê kì-liām siū o-ló; Pháiⁿ-lâng ê miâ tek-khak chhàu.
8心內智慧ê,beh聽受命令,嘴講戇話ê,beh失敗。Sim-lāi tì-hūi-ê, beh thiaⁿ-siū bēng-lēng, Chhùi kóng gōng-ōe-ê, beh sit-pāi.
9行正直路ê,行踏安穩;Thàn彎曲路ê,beh露現。Kiâⁿ chèng-ti̍t lō͘--ê, kiâⁿ-ta̍h an-ún; Thàn oan-khiau lō͘--ê, beh lō͘-hiān.
10Nih目會意ê,hō͘人憂悶;嘴講戇話ê,beh失敗。Nih-ba̍k hōe-ì--ê, hō͘ lâng iu-būn; Chhùi kóng gōng-ōe--ê, beh sit-pāi.
11義人ê嘴是活命ê水泉;強暴遮掩pháiⁿ人ê嘴。Gī-lâng ê chhùi sī oa̍h-miā ê chúi-chôaⁿ; Kiông-pō jia-iám pháiⁿ-lâng ê chhùi.
12怨恨會惹起相爭;仁愛會遮蓋lóng總ê過失。Oàn-hūn ōe jiá-khí saⁿ-chiⁿ; Jîn-ài ōe jia-khàm lóng-chóng ê kè-sit.
13Tī明理ê人嘴內chhē-tio̍h智慧;無知ê人ê ka-chiah有柺á便便。Tī bêng-lí ê lâng chhùi-lāi chhē-tio̍h tì-hūi; Bû-ti ê lâng ê ka-chiah ū koáiⁿ-á piān-piān.
14智慧ê人積聚見識;戇人ê嘴beh快快失敗。Tì-hūi ê lâng chek-chū kiàn-sek; Gōng-lâng ê chhùi beh khoài-khoài sit-pāi.
15好額人ê財物是伊堅固ê城;Sòng-hiong人ê欠缺是伊失敗ê因端。Hó-gia̍h lâng ê châi-bu̍t sī i kian-kò͘ ê siâⁿ; Sòng-hiong lâng ê khiàm-kheh sī i sit-pāi ê in-toaⁿ.
16義人ê tio̍h磨致到活;pháiⁿ人所thàn-ê,致到有罪。Gī-lâng ê tio̍h-bôa tì-kàu oa̍h; Pháiⁿ-lâng só͘ thàn--ê, tì-kàu ū chōe.
17聽受勸-ê,是行tī活命ê路;棄sak責備ê,就是行迷路。Thiaⁿ-siū khoàn-kài--ê, sī kiâⁿ tī oa̍h-miā ê lō͘; Khì-sak chek-pī--ê, chiū-sī kiâⁿ bê-lō͘.
18Khǹg密伊ê怨恨ê,嘴講白賊;譭謗人ê,是戇人。Khǹg-ba̍t i ê oàn-hūn--ê, chhùi kóng pe̍h-chha̍t; Húi-pòng lâng--ê, sī gōng-lâng.
19厚話ê人bōe免有過失;約束嘴舌ê,是有智慧。Kāu-ōe ê lâng bōe-bián ū kè-sit; Iok-sok chhùi-chi̍h--ê, sī ū tì-hūi.
20義人ê舌,親像紋銀;pháiⁿ人ê心無甚麼價值。Gī-lâng ê chi̍h, chhin-chhiūⁿ bûn-gûn; Pháiⁿ-lâng ê sim bô sím-mi̍h kà-ti̍t.
21義人ê嘴培養chōe-chōe人;戇人因為無知來死。Gī-lâng ê chhùi pôe-ióng chōe-chōe lâng; Gōng-lâng in-ūi bû-ti lâi sí.
22耶和華ê賜福,hō͘人好額;也無chham憂悶tī內面。Iâ-hô-hoa ê sù-hok, hō͘ lâng hó-gia̍h; Iā bô chham iu-būn tī lāi-bīn.
23愚戇ê人掠行pháiⁿ做kún笑;總是明理ê人掠智慧做歡喜。Gû-gōng ê lâng lia̍h kiâⁿ-pháiⁿ chòe kún-chhiò; Chóng-sī bêng-lí ê lâng lia̍h tì-hūi chòe hoaⁿ-hí.
24pháiⁿ人所kiaⁿ-ê,beh臨到伊;義人所ài ê,beh得tio̍h允准。Pháiⁿ-lâng só͘ kiaⁿ--ê, beh lîm-kàu i; Gī-lâng só͘ ài ê, beh tit-tio̍h ún-chún.
25狂風一下過,pháiⁿ人歸tī無;義人是永遠ê地基。Kông-hong chi̍t-ē kè, pháiⁿ-lâng kui tī bô; Gī-lâng sī éng-oán ê tōe-ki.
26人差pîn-tōaⁿ ê人,是親像嘴齒tú-tio̍h醋,目睭tú-tio̍h火薰。Lâng chhe pîn-tōaⁿ ê lâng, Sī chhin-chhiūⁿ chhùi-khí tú-tio̍h chhò͘, ba̍k-chiu tú-tio̍h hé-hun.
27敬畏耶和華,就加添日子;總是pháiⁿ人ê年歲beh減少。Kèng-ùi Iâ-hô-hoa, chiū ke-thiⁿ ji̍t-chí; Chóng-sī pháiⁿ-lâng ê nî-hè beh kiám-chió.
28義人ê ǹg望是歡喜;pháiⁿ人ê欣慕是空空。Gī-lâng ê ǹg-bāng sī hoaⁿ-hí; Pháiⁿ-lâng ê him-bō͘ sī khang-khang.
29耶和華ê路對tī正直ê人做衛所;對tī行pháiⁿ ê人做毀滅。Iâ-hô-hoa ê lō͘ tùi-tī chèng-ti̍t ê lâng chòe ōe-só͘; Tùi-tī kiâⁿ-pháiⁿ ê lâng chòe húi-bia̍t.
30義人永遠無移徙;pháiⁿ人bōe得tio̍h khiā起tī地上。Gī-lâng éng-oán bô î-sóa; Pháiⁿ-lâng bōe tit-tio̍h khiā-khí tī tōe-chiūⁿ.
31義人ê嘴生出智慧;乖謬ê舌beh受割斷。Gī-lâng ê chhùi siⁿ-chhut tì-hūi; Koāi-biū ê chi̍h beh siū koah-tn̄g.
32義人ê嘴唇知thang hō͘人歡喜;pháiⁿ人ê嘴講乖謬ê話。Gī-lâng ê chhùi-tûn chai thang hō͘ lâng hoaⁿ-hí; Pháiⁿ-lâng ê chhùi kóng koāi-biū ê ōe.